یکی از شهرستانهای استان کردستان در غرب ایران است که از سمت غرب با کشور عراق هم مرز است. این شهرستان از شمال به شهرستان مریوان، از شرق به شهرستان سنندج و از جنوب به شهرستان کامیاران محدود می شود. مرکز این شهرستان شهر سروآباد است که تقریباً در ۸۰ کیلومتری غرب سنندج قرار دارد
جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با 60٫000 نفر بوده است
تقسیمات کشوری
• بخش مرکزی شهرستان سروآباد
1. دهستان بیساران
2. دهستان پایگلان
3. دهستان رزآب
4. دهستان ژریژه
5. دهستان کوسالان
6. دهستان دزلی
شهر: سروآباد
به جرات می توان گفت كه سروآباد یكی از قدیمی ترین مناطق مسكونی ایران بوده است . شهر زیبا و دلنشین سروآباد كه در میان كوه كوهسالان و كوه میانه واقع است برگرفتهاز نام حاكم و فرمانروای این شهر در زمان قدیم و قبل از اسلام بود . سروه یا به كردی «سوله» اسم دختر فرمانروای شهر زریبار در مریوان است كه «سوله» است به سروآباد یا «سولاوا» تغییر می دهد .

• بخش اورامان
o دهستان اورامان تخت
o دهستان شالیار
شهرستان سروآباد با مسافتی در حدود 970 كیلومتر مربع ، تشكیل شده از2 بخش یك شهر و 6 دهستان و 72 روستا با جمعیتی بالغ بر 66709 نفر كه در هر كیلومتر مربع حدود 69 نفر اسكان یافته است .
شهرستان سروآباد با میكروكلیماهای متفاوت شامل مناطق كوهستانی و سردسیر تا مناطقی با آب و هوای تقریبا معتدل می گردد و حتی در بعضی از نقاط درختان مناطق نیمه گرمسیری جزء درختان بومی منطقه محسوب می شود و این مسئله دامنه برداشت یك نوع محصول را وسیع كه حتی پایان برداشت در یك نقطه همزمان با رسیدن آن در نقطه دیگر برای همان محصول می باشد

2-وجه تسمیه روستاهای تابعه شهرستان به تفکیک دهستان
 دهستان بیساران
 دهستان پایگلان
 دهستان دزلی
 دهستان رزاب
 دهستان بیساران
 دهستان كوهسالان
دهستان بیساران
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 بیساران بیساران بیساران بی + سا + ران قدمت روستا حدود 750 سال می باشد و به معنی بی صحرا می باشد یعنی فاقد دشت و مكان مسطح است . جای قبلی روستا در مكانی به نام دگابر بوده است و فردی به نام سید بابا شیخ از روستا به محل فعلی بیساران رفته و در ان ساكن می شود و بعد از مدتی فوت می كند و در آن جا به خاك سپرده می شود و مردم كم كم به آن جا كوچ كرده و ساكن می شوند
2 نسنار نسنار نسنار نَه + سَه + نار حدود 400 سال قدمت دارد . فردی به نام «نصرالله» آن را بنیان نهاده است . یعنی نام آشنا .
3 یوژنان یوژنان یوژنان یو + ژ + نان به معنی گفتن می باشد . همچنین به معنی آویزان كردن و بیختن نیز می باشد .
4 هرسین هرسین هرسین هَر + سین به معنی اشك آلود می باشد .
5 ژان ژان ژان ژان عنی قولنج همچنین به معنی ژیان یا زندگی نیز می باشد . نام قبلی آن ژیان بوده است بیش از 350 سال قدمت دارد .
بالا
دهستان پایگلان
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 پایگلان پایگلان پایگلان پای + گَه + لان یعنی دامنه گل ها از پای گُلان گرفته شده است .
2 چشمیدر چشمیدر چشمیدر چَش + می + یر محلی كه در آن سه چشمه وجود داشته است . یر در زبان اورامی یعنی عدد 3 . به معنای چشمه هایی كه در جایی جمع شده اند . از دو كلمه چشمه + یر (در زبان اورامی به معنای برابر و جمع شدن می باشد .
3 آریان آریان آریان آر+یان به معنی آریایی ها می باشد كه اتش پرست بوده اند و همان زرتشتیان بوده اند . قدمت آن بیش از 2000 سال است . قدیمی ترین روستا در منطقه است . محل زندگی آریایی ها یا محل زندگی كردها .
4 بوریدر بوریدر بوریدر بُو + ری + یر قبلا ببری در نام داشته است محلی كه در آن جا ببرهای وحشی زندگی می كرده اند . قدمت آن به دوران اولیه اسلام و زمان عبدالله بن عمر بر می گردد . مسجد عبدالله در روستا وجود دارد و مردم در آن عبادت می كنند . قدمت آن به سیصد سال پیش باز می گردد .
5 گواز گواز گواز گو + واز شخصی به نام معاذ كه صحابه بوده در آن جا مدفون می باشد كه این نام به مرور زمان به گواز تغییر نموده است حدودا 500 سال سابقه دارد .
6 ژنین ژنین ژنین ژِه + نین به زبان اورامی یعنی خانه زن یا زنان همچنین معنی زندگی می دهد . ژین به معنی زندگی است . محل زندگی نیز معنی می دهد . جائی كه زن صاحب قدرت است . مادر سالاری .
بالا
دهستان دزلی
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 دزلی دزلی دزلی دز + ل قدمت این روستا به قبل از میلاد بر می گردد . دزلی در اصل دژل بوده است و به معنی قلعه پادشاه می باشد . آخرین پایگاه ساسانیان (یزدگرد سوم) بوده است .
2 بندول بندول بندول بن + دُول یعنی مابین دو كوه واقع شده است .
3 ذكریان ذكریان ذكریان زَ + كه ر + یان جایی كه دراویش در آن ذكر می كرده اند .
4 دره كی دره كی دره كی دَ + رُو + كی به معنای سنگ چینی می باشد كه روی قنات جهت جلوگیری از ریزش خاك سنگ چین می نموده اند .
5 دمیو دمیو دمیو دَ +مَهَ + یو از دو كلمه دم یعنی دیمی و یو به معنی جو تشكیل شده است یعنی مكانی كه جوی دیمی زیاد داشته باشد . قدمت آن 110 سال است .
6 دره ناخی دره ناخی دره ناخی دَ + رَه + نا + خیه بین دره ای به نام نخی قرار گرفته است . این دره روستا را به دو قسمت تقسیم می كند .
7 ذلكه ذلكه ذلكه زَل + كَه جایی كه آب زیاد داشته و در آن جا زل (نی) زیاد رشد می كرده است و نی آن زیاد بوده است . باتلاق بوده است قدمت آن 700 سال است .
8 خشكین خشكین خشكین وُش +كین جایی كه آب آن كم بوده است و از لحاظ آب در فقر بوده اند .
9 حسین آباد حسین آباد حسین آباد حِه +سین + آو روستایی در مابین مریوان و سروآباد . قدمت آن به سه سال پیش باز می گردد . در سال 81 تبدیل به روستا شد . قبلا مكانی بود به نام «بیه كره» همچنین سه راه حزب الله نیز به ان گفته می شد این نام در دوران جنگ تحمیلی به كار برده شد . قبر فردی به نام ملا حسین در پایین دست روستا وجود دارد و به این دلیل حسین آباد نام نهاده شد .
بالا
دهستان رزاب
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 دگاگ دگاگ دگاگ دَ + گا + گ قدمت روستا در حدود 300 تا 400 سال می باشد . وجه تسمیه آن این می باشد كه مردم گاه گاهی به این محل آمده اند و گاهی به مناطق دیگر (گرمسیری) به هوار می رفته اند . محلی به نام بوك و مارانی هوار قدیم روستائیان بوده است .
2 رزاب رزاب رزاب رَ + زاو قدمت آن به سیصد سال پیش بر می گردد قدمت آن كمی از روستای كرآباد كمتر است و به معنی محلی كه آب كم دارد . قبلا آب آن كم بوده ،‌ریز آب بوده و ماسه در آن جمع می شود .
3 دورود دورود دورود دُو +رو یعنی مكان كه مابین دو رود واقع شده است
4 نیاباد نیاباد نیاباد نی + یا + و روستایی كه نیزار در آن زیاد است
5 ماضی بن ماضی بن ماضی بن ما + زی + بن یعنی محلی كه درخت جنگلی مازی یا مازو (بلوط) در آن زیاد است .
6 كرآباد كرآباد كرآباد كه + را + و بیش از سیصد سال قدمت دارد . روایت است سه برادر بوده اند كه یكی از آن ها اقدام به آباد نمودن این محل نموده و نام آن را كرآباد گذاشته اند .
7 ترخان اباد ترخان اباد ترخان اباد تَرْ + خا + نا + و یعنی برگزیده شده از بین معروفان گل چین شده
8 گوشخانی گوشخانی گوشخانی گُش + خا + نی یعنی جای خوش آب و هوا برای زندگی كردن - هچنین روایت است در گوشه ای از روستا خانم ها زندگی می كرده اند .
9 احمد آباد احمد آباد احمد آباد اَح + ما + و قدمت روستا 53 سال است فردی به نام احمد آزادوار كه اكنون نیز در قید حیات است آن را بنا نهاده است و در قولنامه روستای خود ساخته نان نهاده است
10 گرگه ای گرگه ای گرگه ای گُر + گَهَ + ایی روستایی كه مردمانی جسور داشته است مثل گرگ بوده اند .
11 نسل نسل نسل نسْلْ یعنی آینده - یكی از روستاهای قدیمی منطقه می باشد .
12 خانقاه رزاب خانقاه رزاب خانقاه رزاب خا + نَ + قای + رَ + زاو
بالا
دهستان بیساران
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 ژریژه ژریژه ژریژه ژِ + ری +ژِه در زبان اورامی ژَرَژ به معنی كبك می باشد و ژریژه یعنی مكانی كه كبك زیاد دارد .
2 رودبار رودبار رودبار رو + وار به معنی روستایی كه در پشت رودخانه واقع شده است .
3 زوم زوم زوم زوم یكی از روستاهای قدیمی شهرستان می باشد كه قدمت هزار ساله دارد . زوم از كلمه زور گرفته شده است . می گویند توسط یزدگرد سوم به زور آن جا را تصرف نموده است . بعضی می گویند قبر یزدگرد سوم در زوم و بعضی می گویند در روستای برقرو است .
4 سرومال سرومال سرومال سَ + رَوُ + مال سرومال عنی خانه كوچك - مكان استراحت و. سرپناهی جهت آسایش حدودا 450 سال قدمت دارد از روی سنگ قبری كه در روستا موجود است .
5 ككلیك آباد ككلیك آباد ككلیك آباد كَك + لی + آ + و یعنی در كنار و حاشیه قرار گرفته است و بیش از 150 سال قدمت دارد .
6 دیوزناو دیوزناو دیوزناو دی + ۆز + ناو یكی از روستاهای قدیمی شهرستان است و دیوزناو به معنی جایی كه در آن خرس = دیو زیاد بوده است . مابین رودخانه سیروان و كوه شاهو قرار گرفته است همچنین دیوه زناو از دی + وه زه + ناو تشكیل شده است یعنی روستایی كه در آن درخت گردو وجود داشته است . دی یعنی روستا و وهز به معنی گردو می باشد و ناو یعنی درون و داخل می باشد .
7 جولانده جولانده جولانده جو + لان + دِیه جولانده به معنی مكان استراحت است همچنین به معنای آبادی جولاكان می باشد .
8 تفین تفین تفین تِ + فِین در زبان اورامی به توت ، تِف گفته می شود به دلیل توت زیاد تفین نام گرفته است .
9 كانی حسین بگ كانی حسین بگ كانی حسین بگ كا + نی + حِ + سِین + بَگ قدمت روستا بیش از 150 سال می باشد . در زمان بگ و رعیتی بنا نهاده شده است . فردی به نام حسین بگ در محل فعلی روستا كه چشمه ای در آن موجود بوده است روستای فعلی را بنا نهاده است .
10 دل دل دل دَل این روستا حدود 100 سال قدمت دارد و به معنی جسور و چالاك است .
11 دلمرز دلمرز دلمرز دَ + ڵه + مَه رز یعنی كنار رودخانه
12 كولیج كولیج كولیج كُو + لیژ یعنی كوچ رو ، كوچنده ، ایل های كوچ رو - از كولی می آید .
13 فقیه كان فقیه كان فقیه كان فَ + قیهِ + كان
14 دروند علی دروند علی دروند علی دِ + زَ + ون +ژو +رَو
15 دوند سفلی دوند سفلی دوند سفلی دِ + زَ + ۆن + خُو + وار
16 دهكانان دهكانان دهكانان دِی + كا + نان دی + كانان یعنی روستایی كه معدن در آن زیاد می باشد . همچنین یعنی روستایی كه نان زیاد داشته است كه به مردم بدهد این را می رساند كه این روستا محل نان بوده است .
17 سرخه توت سرخه توت سرخه توت سُو + رَهَ + تُو جایی كه توت سرخ زیادی داشته است .
18 اسپریز اسپریز اسپریز اَس + پَ + ریز به معنی محل سرخك و سرخجه می باشد كه یك نوع بیماری ویروسی در كودكان می باشد . جایی كه بیماری سرخجه خوب می شود .
بالا
دهستان كوهسالان
ردیف روستا نام واحد تقسیمات به صورت معنی و مفهوم و خلاصه قدمت و تاریخ
مصوب مركز آمار تلفظ محلی
1 هزارخانی هزارخانی هزارخانی هَه + زار + خا + نی حدود 300 سال قدمت دارد و در زمان قدیم چشمه ای به نام ظاهربگ كه دارای اب و هوای خوبی بوده در آن منطقه خان های منطقه جمع می شده اند و به عنوان تفرجگاه از آن استفاده می كردند .
2 انجمنه انجمنه انجمنه هَ + جم + نَه به معنی محل مشورت می باشد و از انجمن گرفته شده است .
3 آلمانه آلمانه آلمانه آل + ما + نَه در اصل هلمانه بوده یعنی مال خودمان است .
4 بهرام آباد بهرام آباد بهرام آباد با + را + ما + و قدمت آن به 500 سال پیش برمی گردد و فردی به نام بهرام روستا را بنا نهاده است و آباد كرده .
5 قلعه گاه قلعه گاه قلعه گاه قَ + لا + گ سه قلعه باستانی مربوط به زمان زرتشت در آن وجود دارد به همین دلیل قلعه گاه نام گرفته است .
6 قلعه جی قلعه جی قلعه جی قَه + لا + جیه به معنی مكانی كه در آن قلعه وجود دارد (جای قلعه) در حال حاضر در وسط آبادی آثار قلعه قدیمی موجود است . از روستای قلعه گاه جدا شده و حدود 80 سال قدمت دارد .
7 تفلی تفلی تفلی تف + لی یعنی جایی كه دارای توت زیاد می باشد .
8 تخان تخان تخان تِه + خان قدمت آن بیش از 100 سال می باشد . از ترخان گرفته است در كردی ترخان یعنی پیشكش كردن . تخان جای خان ها بوده است . قبل از تازه آباد و تفلی و احمدآباد بوده و جزو جهار روستای قدیمی منطقه می باشد .
9 گلانه گلانه گلانه گو + لا + نَه جایی كه در آن گل زیاد باشد .
10 هلوژان هلوژان هلوژان هَه + لو + ژان جایی كه در آن درخت آلوچه زیاد بوده است .
11 سپیدار سپیدار سپیدار سپ + یار در گذشته اسم روستا مبارك‌آباد بوده . حاكم وقت منطقه به نام سرهنگ آصف دیوان آن را مبارك آباد نام نهاد بعد از فوت ایشان به سپیدار تغییر نام یافت . وجه تسمیه آن چند اصله درخت چنار سپید در روستا وجود داشته است .
12 تازه آباد تفلی تازه آباد تفلی تازه آباد تفلی تا + زا + وای + تَف + لی

سیمای اقتصاد كشاورزی شهرستان سروآباد
شهرستان سروآباد با مساحت تقریبی 1055 كیلومتر مربع در جنوب شهرستان مریوان از استان كردستان و با مختصات جغرافیایی 35 درجه و 3 دقیقه عرض شمالی و 46 درجه و 10 دقیقه طول شرقی و در ارتفاع 1270 الی 1340 متری از سطح دریا واقع است .
مساحت كل بخش تقریبا 105500 هكتار شامل :
 الف ) مراتع و جنگل ها 79800 هكتار
 ب ) ارتفاعات صخره ای و اراضی سنگلاخی 11500 هكتار
 ج) اراضی مزروعی و باغات 14200 هكتار به ترتیب :
 1- اراضی زراعی و باغی 8310 هكتار
 2- اراضی آیش سالانه 5890 هكتار
 با توجه به عوامل و فاكتورهای موثر و پدید اورنده اقلیم به ویژه ارتفاع ، عرض جغرافیایی و توده های هوا و سیستم های هواشناسی شرایط اقلیمی متفاوت و متنوعی به وجود می آید . عامل ارتفاع مهم ترین عامل تعیین كننده اقلیم می باشد كه موجب ریزش های جوی در منطقه اورامان و شاهو شرایط نسبتا مساعدی برای بارندگی های مناسب و ایجاد پوشش جنگلی فراهم آورده است و آن را مستعد كشت دیم نموده است بر اساس نتایج آمار بارندگی های ایستگاه های مجاور منطقه ف میانگین نزولات جوی در حدود 700،600 میلیمتر برآورد گردیده كه حداكثر تعداد روزهای بارانی غالبا در اسفند ماه و گاهی در فروردین ماه و حداقل وقوع روزهای بارانی در شهریور ماه می باشد .
متوسط سالیانه حرارت و دمای منطقه 9/13 درجه سانتیگراد بوده كه طی ماه های سال دامنه ان از 2/7 درجه سانتیگراد تا 6/20 درجه سانتیگراد تغییر داشته كه به حداقل 5/23، درجه سانتی گراد و حداكثر 5/41 درجه سانتی گراد در فصول مختلف نیز رسیده است . میانگین رطوبت هوای منطقه حدود 56 درصد بوده كه در طول فصول مختلف سال از حداقل 19 درصد تا حداكثر 75 درصد نیز می رسد .
شرایط اقلیمی و توپوگرافی منطقه رودخانه های متعددی را به وجود اورده است كه از ویژگی اساسی این آب های سطحی منطقه سیلابی و فصلی بودن آن ها است . بنابرایندر بهار پر آب و خروشان و در تابستان كم آب و گاهی آب سطحی دره ها و آبراهه ها نیز خشك می شوند . از آن جا كه رودخانه ها معمولا از دره های عمیق می گذرد و اراضی مسطح و وسیع به ندرت در جوار رودخانه ها وجود دارد و به سبب اختلاف ارتفاع زیاد اراضی كشاورزی از سطح رودخانه ها نمی توان به نحو مطلوب از آب های سطحی مناسب بیشتری دارد .
رودخانه سیروان با 21 كیلومتر طول در خاك ایران طویل ترین رودخانه كردستان است كه از شعبات و سرشاخه های متعددی تغذیه می شود . مهم ترین آن ها عبارتند از گاران - گلچیدر ، رزاب ، چم گوره ، بیساران ، قشلاق ، زریبار و گاورود ك از بخش سروآباد گذشته و با عبور از مرز شمال غربی شهرستان پاوه از استان كرمانشاه بلا استفاده وارد خاك عراق می شود .
 آشنایی با اورامانات
 پیشینه تاریخی اورامانات
 موقعیت جغرافیایی
 شهر های مهم اورامانات
 شهرها و روستاهای هورامی زبان در كردستان عراق
 سابقه تاریخی و اعیاد رسمی
 طریقه نقشبندیه و مشایخ
 طریقه قادریه و مشایخ
 پیر شالیار
 علماء و اساتید
 شعرو شاعران
 موسیقی وموسیقیدانان
پیشینه تاریخی اورامانات
واژه اورامان یا هورامان از دو بخش «اهورا» و «مان» به معنى خانه، جایگاه و سرزمین تشكیل شده است. پس اورامان یعنى سرزمین اهورایى و جایگاه اهورا مزدا. «هور» معنى دیگرى هم دارد.
هور در اوستا به معنى خورشید است. هورامان را مى‌توان جایگاه خورشید هم معنى كرد. جنوب شرقى شهر مریوان روستایى به نام «اورامانات تخت» قرار دارد كه جاده‌اى به طول هفتاد و پنج كیلومتر آن را به شهر مریوان متصل مى‌كند. اگر با یك حساب سرانگشتى حفظ اصالت و فرهنگ ابیانه‌اى‌ها و معمارى ماسوله را كنار هم قرار و گسترش دهیم جواب صورت مسئله ما روستاى اورامانات تخت خواهد بود. این روستا را هزار ماسوله مى‌نامند. زیرا معمارى آن همانند ماسوله است. حیاط هر خانه بام خانه‌اى دیگر است، اما با وسعتى بیشتر.
معمارى اورامانات و سرسبزى این منطقه كوهستانى رویاى پله‌هایى به سمت بهشت را متصور مى‌كند. خانه‌هاى این روستا با سنگ و اغلب به صورت خشكه و به صورت پلكانى ساخته شده است. مردم منطقه معتقدند اورامانات تخت زمانى شهرى بزرگ بوده و مركزیتى خاص داشته به همین دلیل از آن به عنوان تخت یا مركز (حكومت) ناحیه‌اى اورامان یاد مى‌كرده‌اند. به غیر از وضعیت خاص روستا از نظر معمارى، موقعیت چشمه‌هاى پرآب، مراسم خاص و آداب و رسوم و وجود مقبره و مسجد پیر شالیار و به ویژه جمعیت و تعداد سكنه قابل توجه آن نشانگر اهمیت منطقه از زمان ساسانى است. پوشاك كردى آمیزه‌اى از رنگ و نقش است. در كجا و چگونه مى‌توان زیباترین رنگ‌هاى دنیا را در كنار هم دید. لباس مردم اورامانات كردى است. پیش از ورود پارچه و كفش‌هاى خارجى و سایر منسوجات داخلى به استان كردستان، بیشتر پارچه‌ها و پاى افزار مورد نیاز آنها توسط بافندگان و دوزندگان محلى بافته و ساخته مى‌شده است.
ساخت پاى افزار «گیوه» یا «گلاش» یا «كالى» بر عهده اوراماناتى‌ها و مردم و آبادى‌هاى هجیع، نودشه، بوده و بافت را مردم آبادى‌هاى نوسود شهرستان پاوه بر عهده داشته‌اند. جولایى، بافت، پارچه و انواع منسوجات مانند بوزو، ربال، جاجیم، بره بوشمین، موج، جوراب، دستكش، زنگال و كلاء انواع دستبافت‌هاى این منطقه هستند. مردان كرد اورامانى چوخه، پانتول، ملكى شال، دستار، فرنجى و كله بال و زنان آن جانى، كلنجه، شال، كلاه و كلله مى‌پوشند. انواع این لباس‌ها با زیورآلات مختلف تزئین شده‌اند و رنگارنگ هستند. قارچ، كرفس، كنگر، ریواس، خوژه، پنیر، شیر، عسل، گردو، انجیر موادغذایى این منطقه را تشكیل مى‌دهند. پلو، «دوغه وا» یا آش دوغ، ساوار، گردول، ترخینه، دوختن یا آش گزنه، هتیمچه با گوشت گوسفند، شدروا، گرما، رشته پلو، رشته رون یك آبه، پرشین، شلغم ترش، و كلانه، از غذاهاى اورامانى است.
از تولیدات هنرهاى سنتى مثل گلیم، سجاده، نمد، سبد، گیوه به عنوان سوغات این محل نام برد. اما دلیل دیگرى به غیر از درمان و سیاحت در یك منطقه سنتى براى سفر وجود دارد. میراث فرهنگى و كهن ایران زمین مى‌تواند دلیلى براى كشش مسافران به شهر‌هاى مختلف باشد. هخامنشیان و شكوه شان زبانزد و مایه افتخار ایرانیان است
موقعیت جغرافیایی
منطقه هورامان ناحیه ای كوهستانی كه به لحاظ زبانی و سابقه تاریخی جایگاه ویژه ا ی در جمع ساكنان مناطق كردنشین دارد، دو بخش شمالی شهرستان پاوه (بخش مركزی و بخش نوسود)، بخشی از استان كردستان( شامل مریوان و مناطق اطراف آن)، و مناطقی از كشور عراق را در بر می گیرد. آن بخش از منطقه هورامان كه در داخل مرز های كشور ایران قرار دارد. خود به دو بخش هورامان تخت و هورامان لهون قابل تقسیم است. از مقایسه نقشه ی تقسیمات كشوری و موقعیت ویژه منطقه هورامان می توان در یافت كه منطقه هورامان تخت به تمامی، در استان كردستان و منطقه هورامان لهون به تمامی در استان كرمانشاه قراردارد.
شهرهای مهم اورامانات
 پاوه: شهرستان پاوه حدوداٌدر 120 كیلومتری شمال غربی استان كرمانشاه واقع گردیده است. كه از شمال و شمال شرقی به استان كردستان، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان جوانرود و از غرب و قسمتی از شمال غربی به كشور عراق محدود میگردد. این شهرستان با وسعت 1260 كیلومتر مربع با 19/5 درصد كل مساحت كرمانشاه شامل سه بخش، هشت دهستان و حدود 135 روستا(شامل 84 روستای مسكونی و 51 روستای خالی از سكنه) می باشد.بخشهای مختلف آن عبارتند از بخش باینگان شامل دهستانهای شیوه سر، كلاشی، ماكوان، بخش نوسود شامل دهستانهای سیروان، شرام، بخش مركزی شامل دهستانهای شمشیر-هولی و منصور آقایی می باشد.شهر پاوه در محدوده 35 درجه و دودقیقه تا 35 درجه و سه دقیقه عرض شمالی و 46 درجه و 21 دقیقه تا 46 درجه و 23 دقیقه طول شرقی در ارتفاع حدود 1525 متری از سطح دریا قرار گرفته است.
 مریوان : واقع در استان كردستان با جمعیتی برابر با185116 نفر
 سروآباد : واقع در استان كردستان
 ته ویله: واقع در شمال شرقی شوشمه و نوسود
 بیاره: واقع در شمال ده ر گا شیخان و غرب هانه گه رمه له
شهرها و روستاهای هورامی زبان در كردستان عراق
 ته ویله: واقع در شمال شرقی شوشمه و نوسود
 پالانیا: واقع در شمال شوشمه و نوسود
 سو سه كان: واقع در غرب ته ویله
 ده ره تفی: واقع در غرب سو سه كان
 به لخه: روستای بزرگی واقع در شمال غربی ته ویله
 ده ر گا شیخان: واقع در شمال به لخه
 بیاره: واقع در شمال ده ر گا شیخان و غرب هانه گه رمه له
 ده ره قه یسه ر : واقع در غرب بیاره
 خه ریانی: واقع در غرب بیاره
 خه ر گیلان: تقریبا واقع در شمال غربی بیاره
 زه رده هال یا بنجه دری: واقع در شمال شرقی بیاره
 نارنجله: واقع در شمال بیاره
 گولپ: واقع در شمال بیاره
 باخه كون: واقع در شمال بیاره
 گه چینه: واقع در شمال غربی كه یمنه و شرق باخه كون
 سه ر گه ت: واقع در شمال كه یمنه
 هانه ی دن: واقع در شمال كه یمنه
 ده ره ی مه ر: واقع در جنوب ده ركی ایران
 زه لم: واقع در غرب دزلی
 ها نه ی قول: واقع در جنوب غربی دزلی
 ئیلانپی: واقع در شمال غربی دزلی
 احمد ئاوا: واقع در غرب زه لم
ناحیه هورامان كوهستانی و پر برف و باران است. میزان بارندگی سالیانه حدود 800-900 میلی متر می باشد. بخش اعظم این بارش به صورت برف و در قلل و دامنه كوهها صورت میگیرد.